بررسی باستان شناسی درنه( دۆڵی دره)به عنوان بخشی از پروژه شناسایی منطقه هورامان به عنوان میراث جهانی در یونسکو

گفتگوی وب سایت ثلاث باباجانی با ناصر امینی خواه کارشناس ارشد باستان شناسی و سرپرست تیم تحقیقاتی پروژە جهت انجام مطالعات تاریخی اورامانات در خصوص احتمال ثبت بخش هایی از مناطق شهرستان ثلاث باباجانی در فهرست میراث جهانی یونسکو به نام هورامان .

در ابتدای مبحث جا دارد از زحمات آقای دکتر قهرمانی مسئول پایگاە جهانی هورامان و همچنین دکتر فرزاد مافی سرپرست بخش باستان شناسی تحقیقات هورامان بخاطر زحمات شبانه روزی در جریان این پروژه کمال تقدیر و تشکر را داشته باشیم .

آقای امینی خواه که سرپرست تیم تحقیقاتی پروژە جهت انجام مطالعات تاریخی اورامانات را بر عهد دارد در گفتگویی دوستانه با وبسایت ثلاث باباجانی به روایت تصویر جریان این پروژه را چنین تشریح کردند، مجوز تحقیق این پروژه در اواخر اسفند ماه سال گذشته صادر شده است ، مناطق تحت پوشش پروژه استانهای کردستان ، کرمانشاه و بخشهایی از اقلیم کردستان را در بر میگیرد و مناطق تحت پوشش ما تنها در استان کرمانشاە است. استان کردستان خود جداگانە مشغول تحقیق در حوزە استانی خود است. اما جهت تکمیل پروندە از کارهایی کە در بخشهای دیگر بە انجام رسیدە کمک گرفتە میشود. ایشان همچنین گفتند این پروژه بایستی تا آخر شهریور ماه در قالب یک گزارش کامل به سازمان میراث جهانی تحویل داده شود .

تیم تحقیقاتی پروژە جهت انجام متالعات تاریخی اورامانات آقایان فرهاد فتاحی، غفار ابراهیمی، محسن کرمجو و برهان عباسی

در جریان تحقیقات شش مشاور در سطوح مختلف مردم شناسی ، معاری ، باستان شناسی و تاریخ نگاری حضور دارند تحقیقات در سه شهرستان دیگر اورامانات کامل و گزارش اولیه آن آماده شده در شهرستان ثلاث باباجانی هم این تیم کار خود را آغاز کرده و به نتایج خوبی دست یافته است.

آنچه در این مطلب مورد توجه ماست نظریاتی است که تیم تحقیقاتی آقای امینی خواه در خصوص شهرستان و نیز مشخص کردن مرز جغرافیای تاریخی هه ورامان در این شهرستان است .

به گفته آقای امینی خواه در پروژه مزبور جغرافیای هه ورامان مورد بررسی قرار میگیرد و برای تثبیت هر نقطه به نام هه ورامان چند شاخص در نظر گرفته است که بارزترین این شاخص ها عبارتند از :

 

۱- مناطق هه ورامان از نظر ارکولوژی در زاگرس مرتفع مکانهایی نامنظم دره هایی بلند و عمیق بنیا نهاده شده .

۲- معماری پله کانی، به صورتی که سقف خانه ای حیاط خانه دیگری باشد .

.

.

.

معماری پلکانی روستای سیدناو دیم در مرز هورامان

این سه مشخصه یک مکان را برای حضور و تحقیق مهیا میسازد . در شهرستان ثلاث باباجانی این شاخص ها در مناطق کوهستانی دول دره (دول درنه) وجود دارد و تیم تحقیقاتی آقای امینی خواه به منظور بررسی وضعیت این مکان ها به دول دره آمدند ، البته در جریان این تحقیقات ما توانستیم چند مورد دیگر از معمای دول دره را هم تا حدودی روشن کنیم .

ایشان گفتند ما یک نقشه اولیه از این جغرافیا را تهیه کردیم که نسخه کامل آن را در گزارش نهایی منتشر خواهیم کرد . طبق این نقشه مناطق کوهستانی دول دره همسو با رودخانه زمکان تا اقلیم کردستان دیواره جنوبی هه ورامان را تشکیل میدهد ، همچنین دره های طبیعی موجود در مسیر جاده ثلاث – جوانرود هم در قسمت چپ با دارا بودن فاکتورهای مذکور جزو هورمان میباشد.

 

در خصوص محوطه تاریخی درنه شهر ، قلعه قباد خان و داستانهای محلی سینه به سینه ایشان طبق بررسی هایی که انجام داده بودند توضیحاتی ارائه دادند .

وی با اشاره به تحقیق آقای برهان عباسی در این زمینیه گفتند ایشان در بخش سنت شفاهی تحقیقات خوبی انجام داده اند و جای بسی تقدیر و تشکر دارد ،در علم باستان شناسی بایستی مستندات ثابت شده ای در محل یافت شود تا بتوان تاریخ آن را تایید کرد .ما محوطه های قلای قواخان ،درنه شهر و قبرستان درنه را در دول دره مورد بررسی سطحی قرار دادیم از آنجا که برای تایید تاریخ هر مکان بایستی کاوش و لایه نگاری انجام شود گفته های ما تنها در مورد لایه بالایی صدق میکند .سفال های موجود نشان میدهد که این نقطه متعلق به دوران پس از اسلام است اما مشخص نیست مربوط به چه سالی است مگر با تحقیقات آزمایشگاهی و شمیایی که بر روی اشیایی که در محل یافت میشود .

در مورد درنه شهر هم با توجه به آنچه که ما دیدیم چیزی که تمثیل یک شهر را داشته باشد در این مکان ندیدیم به عنوان مثال شهر ویژگی خاصی از جمله بازار مکان های عمومی و… دارد که ما چنین مشخصه هایی مشاهده نکریم اما چند شاخصه ای که ما در اطراف دیدیم قاعدتا بایستی در اینجا شهری وجود داشته باشد اما فعلا نمیدانیم که کجا واقع شده است برای نمونه گفتند که شاید روستای درنه باشد که بعید است با توجه به این بررسی سطحی اینجا باشد چون نه جا و مکانش مناسب است و نه پتانسیل آن را دارد که شهر باشد و اگر هم باشد شاید شهری طولی مثل پاوه بوده باشد و متاسفانه چون شیب دامنه زیاد است احتمالا عوامل طبیعی لایه ها را از بین برده و بسیاری از سر نخها از دست رفته باشد .

قبرستان درنه قبرستان بزرگی است به حدی که شاید قبرستان شهر ثلاث به این اندازه بزرگ نباشد و این قبرستان بزرگ نشان میدهد که جمعیت زیادی در این دره زندگی کرده اند طبق آنچه ما در تحقیقات اولیه دریافتیم  این فرهنگ که چند روستا با هم یک قبرستان داشته باشند و همه مردهای خود را در آنجا دفن کنند وجود نداشته پس نتیجه میگیریم که این گورستان به یک شهر تعلق دارد و این شهر کجاست در تحقیقات میدانی و کاوشهای آینده مشخص خواهد شد.

گورستان درنه

قلای قواخان هم دلیل دیگری است بر وجود یک شهر در این اطراف اما باید گفت برخلاف همه داستانهای محلی ، آنچه ما از نزدیک از نحوه سنگ چین دیوارها، زیربنای کم و محل استقرار گیری آن دیدیم یک دژ دیده بانی است تا یک قلعه ای سلطنتی حکومتی چون این مکان بر فراز بلندی واقع شده و میدان دیدی تا چند کیلومتر را زیر نظر دارد.

به هر حال وجود چنین بنایی حکایت از وجود قدرت سیاسی اجتماعی دارد که عده ای را مجبور به ساخت چنین درژ مستحکمی کرده ، این کار در حیطه قدرت یک کدخدا نیست این نشانه قدرت یک شخصیت بزرگتر از اینهاست که ما میتوانیم آن حاکم یا سلطان بنامیم چون در دوره صفویه بعضاَ وقتی به هه ورامان و ارتباط با آنها اشاره شده به افرادی که در آنجا حکومت کرده اند با اسم سلطان یاد شده .

بخشی از استحکامات قڵای قواخان در دۆڵی دەرە

محل استقرار قلای قواخان

در مورد طول درنه شهر که در سنت شفاهی به عنوان شهری با چند کیلومتر طول از درنه شهر تا روستای برده زنجیر و وجود ارتباط درنه با با دنگی ایشان گفتند که ما مسیر را از روستای درنه تا چم رود با پای پیاده طی کردیم آثاری که نشان بدهد طول شهری به این اندازه بوده باشد مشاهده نکردیم چون در جاهایی شیب دره به حدی تند بود که اگر هم زمانی سکونت گاهی وجود داشته به طور کلی دچار فرسایش شده در علم باستان شناسی ثبت نمیشود اما در تحقیقات ما در تپه معروف ب (ته پی قلا) در روستای دنگی ما سفالهایی پیدا کردیم که در دول درنه و قلای قواخان نظیرش را دیدم و این نشان میدهد ارتباط نزدیکی در بین مردمان این دو منطقه وجود داشته و اگر هم ارتباطی نباشد هم دوره بوده اند.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

1 × دو =