ریشە یابی نام باستانی خان آشور Aϑurā_Ashur_Assur

سید محمد هاشمی خان آشوری

خان آشور و یا { خانەآشور ، خانەشور ، خانشور و ..} نام دشتی وسیع و باستانی کە در محدودە شهرستان ثلاث باباجانی در استان کرمانشاە واقع شدە .

دشت( خان آشور ) از شمال بە دڕنە و درەتنگ امارت باجلان نشیها ، از جنوب بە دشت ذهاب(حلوان)، از شرق بە دشت ٸوور و کوە دالاهو در ثلاث باباجانی و از شرق دروازەوار بە دشت شهرزور و سلیمانیە منتهی میشود .
نام { خان آشور } از ترکیب دو کلمە خان + آشور وجود و وجوە قدمت تاریخی خود را اعلام کردە ، کە این خود معانی کهن و دیرینەی را بدوش میکشد :

۱ . ” خان ” بە دو معنی متفاوت بکار میرود :

۱ . خان ، رٸیس ، بزرگ ۲ . خانە

منبع : { صحاح الفرس ، شرفنامەمنیری، فرهنگ جهانگیری، غیاث اللغات، انجمن آرای ناصری، ناظم الاطباء در لغت نامە دهخدا }

۲ . آشور : نام سرزمینی قدیمی با زبان آرامی که در بخش میانی رود دجله و کوهستانهای مجاور آن قرار داشته‌ و از نام یک رب‌النوع گرفته شده و پایتخت آن نخست شهر آشور بود که در ساحل رود دجله در نینوا و جنوب موصل امروزی قرار دارد .

با تجمیع و ترکیب معانیشان بە اصطلاحات ترکیبی معنی داری همچو خان آشور، بزرگ آشور، خانە آشوریها و …. برخورد میکنیم .

علم تاریخ آشوریان را بە خاورمیانە قدیم نسبت میدهد کە در آغاز تابع بابل باستان بودەاند . در ۱۸۰۰ پ.م فرمانروایان اولیە آشوری شهرهای آشور، نینوا و اربیل را متحد کردند و با تاسیس سلسلە خود بە نام { آشور } در سال ۱۴۲۰ پ.م توانستند حدود ۱۰۰۰ سال دوام بیاورند .
آشوریها چون سرزمینشان مانند بابل، میانرودان و زاگرس حاصلخیز نبود باجگیری و یورش بە سرزمینهای دیگر را در پیش گرفتند.
شهر آشور اولین پایگاە آشوریها بشمار میاید و توسعە قدرت و کشورگشایشان از همین شهر آغاز میشود .
ارتش آشور در میانرودان و بعد رو بە زاگرس قدم برداشتە و توسط ( آشوربانیپال ) بزرگترین پادشاە امپراطوری میانە آشور توانستند بە اوج اعلای تصرفات خود دست بیابند و با ملتهای دیگری همچو آرامیها ، بابلیها و کلدانیها وارد جنگ شوند .
ویل دورانت در تاریخ تمدن خود می‌گوید : حکومت آشوربنی‌پال که بر مناطق وسیع آشور، بابل، ارمنستان، سرزمین ماد، فلسطین، سوریە ، فنیقیە، سومر، عیلام و مصر سایه انداخته بود، بدون تردید یکی از بزرگترین سازمانهای اداری بود که جهان مدیترانه یا خاور نزدیک تا آن زمان به خود دیده بود .
آشوریها در سال ۶۳۹ پ. م پس از عبور از دشت شهرزور و ماهیدشت توانست ایلام(عیلام قدیم) را شکست و غارت کند و رد پایشان بە سرزمین کوردەواری کهن باز شود .
سرانجام امپراطوری قدرتمند آشور در ۶۱۴ پ.م با هجوم متحد مادها بە نینوا سقوط و نابود شد و برای همیشه از صفحه تاریخ محو گردید.

با این نیم نگاە بە تاریخ دولت آشور برایمان ثابت میشود کە رد پایشان بە مناطق مزبور و مورد اشارە ما رسیدە و میتوان این واژە آشور را بە مردمان دولت آشور تعمیم داد و این مکان نامبردە جا و یا خانە آشوریان بودە و یا امیر، رٸیس و یا خان آشوریها در اینجا سکونت داشتەاند .
براساس مستندات تاریخی کە در اینجا بە ۲ مورد آنها اشارە میکنیم میتوان گفت کە واژە مورد نظر ما ( خان آشور ) آنچنان کە استنباط میشود از عهد کهن تا نزدیک بە دو قرن پیش همان استعمال باستانی خود را بدوش میکشد .

مستندات قابل اراٸە :

۱ . در کتاب { سفرنامە ریچ بە کردستان }
Narrative of a residence in Koordistan : and on the site of ancient Nineveh; with journal of a voyage down the Tigris to Bagdad and an account of a visit to Shirauz and Persepolis _1820

بە تحقیق و قلم کلودیوس جیمز ریچ(۱۷۸۷_۱۸۲۰) کە خود او جز اولین اروپاییهایست کە تمام و کمال بە مناطق کوردەواری در میان مردم کرد و کردستانات پرداختە است و تخصص ویژەی در زبانشناسی زبانهای انگلیسی، فرانسە، عبری، کلدانی، فارسی، ترکی ، عربی و چینی داشتە است .
او در اثر خود بە مناطق خان آشور اشارە کردە و آنرا راە و دروازە میانی بین سلیمانیە بە کرمانشاە از طریق حلبچە میداند و رسم الخطش را بە این شیوە بە رشتە تحریر در آوردە : Khanashoor

۲ . شجرەنامە دستنویس طوماری مدل عثمانی خاندان سادات هاشمی خان آشوری کە شیخ احمد نودهی(هیمەتی حازر بێت) شخصیت بلند آوازە طریقت علّیە قادریە در خاورمیانە مشهور بە ” کاکە احمد شیخ ” فرید زمان و یگانە دوران در قرن ۱۲ هـ ق میزیستە و آنرا برای (شیخ رسول بزرگ کە بعدها بە شیخ رسول خان آشور) نامیدە شد در میانە قرن ۱۲ هـ. ق نگارش کردەاند و مستقیما بە{ السید الخان آشوری } اشارە کردە و کاک احمد شیخ آنرا با قلم مبارک خویش تایید فرمودەاند و مشاورە اسناد شجرەنامەهای منتسب بە خود او کسی بە نام (خلیفە گودرون) بودە کە از معتبرترین شجرەنامەنویسها دوران و عصر خود بشمار میامدە است کە بە نام اسامی و اشخاص و اماکن توجە ویژەیی داشتەاند.

در شجرەنامە با قلم و امضا و مهر و تایید شدە نامهای معتبری از جملە :

۱ . السید احمد النودهی القادری المدرس سلیمانیە
۲ . سید عبدالسلام القاضی بلوأ السلیمانیە
۳ . نقیب احمد بایالت شهرزور
۴ .حسین الحسینی البرزنجی
۵ . القاضی لاشام
۶ . السید محمد المدرس الچنارە
۷ . مصطفی الحسینی تای جوزی

کلمە الخان آشور نوشتە و تایید شدە، تا جاییکە بە قول و دستنوشتە خادم شریعت نبوی عارف دانشمند معاصر استاد سید محمدطاهر سیدزادە هاشمی قید کردەاند کە ” شجرە شیخ رسول خانەشور( خان آشور ) از مهمترین شجرەهایی است کە من دیدەام و مخصوصا کە حضرت کاک احمد (رض) آنرا تایید فرمودەاند . ”
لذا بە نظر حقیر هر چند کە واژە خانەشور حال با همین وزن و هجا در اذهان و اوراد زبانهای مردم غرب کشور و مخصوصا اورامانات متداول و رواج یافتە اما با اراٸە این دو سند میتوان از این بە بعد واژە واقعی آنرا را با نام { خان آشور } قید و بکار برد .
باشد کە تمامی اسامی کهن و باستانی دیار کوردەواریمان شناختە، ریشەیابی و روشن گردند تا برای نسلهای بعد و نوادگانمان شناختەشدە باشند و آنان هم قدمت دیارمان را برای نوادگانشان نقل کنند .

کل و یا بخشی از این تحقیق بدون کسب اجازە از صاحب نوشته برای تکثیر از جملە چاپ ، فتوکپی و یا نقل در مجلات و روزنامەها و یا فضای مجازی و …. بدون اشارە بە صاحب اثر مجاز نمیباشد .

✍سید محمد هاشمی خان آشوری

نکتە : تصاویر
۱. کتاب سفرنامە ریچ
۲. بخشی از شجرنامە مبارکە سادات هاشمی خان آشوری
۳. نقشە متصرفات و محدودە حکمرانی دولت و ارتش آشوریها

منابع :

۱ .Narrative of a residence in Koordistan : and on the site of ancient Nineveh; with journal of a voyage down the Tigris to Bagdad and an account of a visit to Shirauz and Persepolis _1820 , Rich, Cladius James , P 392

۲ . تاریخ ماد_ ایگور میخایلوویچ دیاکونوف
_ بە نقل از ویکیپدیا ، ص ۱۳٬۱۴٬۱۵٬۴۱۸

۳٫ شجرەنامە مبارکە سادات هاشمی خان آشوری

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

10 + 11 =